Zima przyciąga w góry zarówno doświadczonych turystów, jak i osoby stawiające pierwsze kroki w tym trudnym terenie. Niezależnie od poziomu doświadczenia, warto pamiętać, że w tym okresie góry potrafią być wyjątkowo wymagające. Nawet przy pozornie sprzyjających warunkach, zagrożenie lawinowe może pojawić się nagle i zaskoczyć także doświadczonych turystów.

TOPR i GOPR od momentu, gdy pojawia się pokrywa śnieżna ostrzegają przed zagrożeniami lawinowymi – ale czy potrafimy właściwie odczytać te komunikaty? Czy wiemy, że nawet pierwszy stopień zagrożenia nie oznacza bezpieczeństwa? W tym artykule przypomnimy, co oznacza skala zagrożenia lawinowego, co zawiera komunikat, dlaczego teoria to nie formalność – i jak nie zapominać o przygotowaniu, które zaczyna się na długo przed wyprawą.

Skala lawinowa – 5 stopni, które powinien znać każdy miłośnik gór

 

I stopień: „bezpiecznie”? Nie do końca

Śnieg jest dobrze związany, a ryzyko zejścia lawiny – niskie. Ale nie zerowe. Nawet przy „jedynce” możliwe są małe lawiny samoistne, a także te wywołane dużym obciążeniem, szczególnie przez grupę piechurów na stromym stoku.

 

W góry można iść, ale trzeba zachować czujność – szczególnie na stokach o nachyleniu powyżej 30°.

II stopień: Trasa pod kontrolą, ryzyko realne

To najczęściej ogłaszany poziom w polskich górach. Pokrywa śnieżna może być stabilna, ale na niektórych stokach związana tylko umiarkowanie. Lawinę można wywołać większym obciążeniem – np. przez kilka osób jadących blisko siebie.

Przy II stopniu zagrożenia lawinowego (umiarkowane ryzyko) należy unikać stromych stoków (powyżej 30°), poruszać się graniami i grzędami, robić postoje w osłoniętych miejscach. Osoby początkujące powinny zrezygnować z wyjścia w wyższe partie. Kluczowe jest planowanie trasy, unikanie miejsc wskazanych w komunikacie jako zagrożone i stała ocena terenu.

III stopień: Czas na refleksję

Lawinę może wywołać nawet pojedynczy narciarz. To już poważne zagrożenie – duże lawiny mogą schodzić samoistnie. Śnieg jest związany słabo lub umiarkowanie. To warunki tylko dla bardzo doświadczonych osób, które potrafią podejmować szybkie decyzje w trudnym terenie. Ale nawet one muszą zachować szczególną ostrożność zwłaszcza na stokach wskazanych w komunikacie lawinowym.

Jeśli nie jesteś pewien swoich umiejętności – lepiej zostań w domu.

IV stopień: Czerwona lampka

W tych warunkach wszystko może wywołać lawinę. Samotny narciarz, lekki zjazd, pieszy ruch. Śnieg schodzi często, samoistnie i w dużych ilościach – także z wyższych partii na niższe. TPN często zamyka szlaki, a TOPR zaleca pozostanie w dolinach.

Nawet doświadczeni powinni wstrzymać się od wyjścia.

V stopień: W Polsce dotychczas nieogłaszany

V stopień oznacza skrajne zagrożenie, bardzo niestabilną pokrywę śnieżną i lawiny, które mogą zniszczyć całe obszary. To już katastrofa naturalna – obowiązuje całkowity zakaz wyjścia w góry.

Planując wyjazdy zagraniczne – nie ignorujcie lokalnych ostrzeżeń.

 

Jak czytać komunikaty lawinowe? Krok po kroku

Wiedza o skali to jedno. Ale równie ważne jest umiejętne czytanie komunikatu lawinowego publikowanego przez TOPR lub GOPR. Co znajdziesz w takim komunikacie?

Stopień zagrożenia – ogłaszany codziennie między 17:00 a 20:00, ważny do następnej publikacji.
Nachylenie stoków – kluczowe informacje o strefach szczególnego ryzyka.
Problem lawinowy – opis rodzaju śniegu i przyczyn zagrożenia (np. lód pod świeżym śniegiem).
Wystawy i kierunki – wskazania stoków, na których sytuacja jest najtrudniejsza (np. stoki północne, zachodnie).
Tendencje – dane o tym, jak zmieniała się sytuacja w poprzednich dniach.
Komentarz eksperta – ratownika, który ogłasza stopień lawinowy – opis pokrywy, przewidywania ratowników, zalecenia.

Brak wskazania konkretnej wystawy czy wysokości = niebezpieczne warunki na całym obszarze!

 

Co robić przed wyjściem w góry zimą?

Przed zimową wyprawą w góry przede wszystkim dobrze zaplanuj trasę i unikaj ryzykownych miejsc – zwłaszcza bardzo stromych stoków o nachyleniu powyżej 39°, nawet jeśli komunikaty wskazują na umiarkowane zagrożenie. Zdecydowanie bezpieczniejszym wyborem są grzbiety i granie, gdzie ryzyko zejścia lawiny jest znacznie mniejsze. Śledź codzienne komunikaty lawinowe TOPR i GOPR, obserwuj warunki na miejscu i nie lekceważ żadnych ostrzeżeń.

Zadbaj o odpowiednie wyposażenie – weź ze sobą lawinowe ABC: detektor, sondę i łopatę. Przed wyjściem upewnij się, że cały sprzęt działa bez zarzutu. Naładuj telefon, zabierz powerbank i zainstaluj aplikację „Ratunek”, która może przyspieszyć wezwanie pomocy i ułatwić lokalizację w sytuacji kryzysowej.

Jeśli znajdziesz się w lawinie, spróbuj utrzymać się na powierzchni, poruszając rękami i nogami. Pozbądź się zbędnego sprzętu, a gdy śnieg zaczyna zwalniać, uformuj wokół twarzy poduszkę powietrzną. Jeśli jesteś świadkiem zejścia lawiny, natychmiast wezwij pomoc (112, 985), zapamiętaj tor lawiny i użyj sprzętu, jeśli go posiadasz. Wykopując poszkodowanego, najpierw odkryj głowę i klatkę piersiową, a potem zadbaj o ochronę przed wychłodzeniem.

 

Wiedza ratuje życie. Ubezpieczenie wspiera wtedy, gdy naprawdę trzeba

Znajomość skali i umiejętność czytania komunikatów to teoria, którą warto mieć w głowie zanim ruszysz w teren. Odpowiedzialność nie zaczyna się na szlaku, ale jeszcze przed wyjazdem – przy planowaniu trasy, ocenie ryzyka i decyzji, czy w ogóle warto dziś iść w góry.

Bo najważniejsze jest minimalizowanie ryzyka – także tego, które pojawia się nagle, mimo najlepszych przygotowań.

 

Pamiętaj: ubezpieczenie w górach działa także w razie zejścia lawiny

Nawet najlepsi eksperci nie mają wpływu na siły natury. Dlatego obok wiedzy, doświadczenia i zdrowego rozsądku, warto mieć ze sobą jeszcze jedno – dobre ubezpieczenie.

Takie jak PZU Szlaki bez Granic – stworzone specjalnie z myślą o osobach aktywnych w górach, także zimą.  Polisa pokrywa:

  • akcję ratunkową  w kraju i do 30 km za granicą (w tym poszukiwania w lawinie),
  • koszty leczenia po wypadku,
  • transport do kraju,
  • świadczenia NNW – jeśli dojdzie do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Góry to wolność, emocje i piękno – ale tylko wtedy, gdy podchodzimy do nich z pokorą i wiedzą. A jeśli coś pójdzie nie tak, warto mieć za sobą wsparcie, które pomoże wrócić do zdrowia i na szlak.